Welche Sprache steht dem Ungarischen am nächsten?

Jemand hat mir die Frage gestellt, welche Sprache dem Ungarischen am nächsten steht. „Vielleicht das Finnische?” – fragen häufig Europäer oder Amerikaner, die nur Völker und Kulturen kennen, die eigene Staaten haben.

Ich habe schon vielmals darüber nachgedacht, eigentlich schon seit meiner Kindheit (Pubertät), als ich anfing, mich für die Herkunft des ungarischen Volkes und der Sprache zu interessieren. Meine derzeitige Schlussfolgerung ist, dass das Ungarische keiner anderen Sprache ähnelt; es ist eigenständig, da es sich ganz eigenartig auf eine eigene Weise entwickelt hat. Seine Grundlagen sind nur teilweise finno-ugrisch, selbst der Grundwortschatz; die Wörter, die man dem Grundwortschatz zuordnet, z. B. die Numerale, sind nur teilweise finno-ugrisch. Soviel ist meiner Meinung nach nicht genug, um die ungarische Sprache als finno-ugrisch zu betrachten.

Nota bene, dass es keine gemeinsamen uralischen oder finno-ugrischen strukturellen, grammatischen Merkmale gibt, die für alle diese Sprachen gültig wären. Im Ungarischen ist die Mehrheit der Strukturen eine eigene Entwicklung. In dem Fall, dass man das Ungarische als finno-ugrisch und somit mit dem Finnischen verwandt betrachtet, fällt die Ähnlichkeit nur im Klang auf. Da sich die Vorfahren der Finnen und die Vorfahren der Ungarn vor etwa 4000 Jahren voneinander getrennt haben, sind die gemeinsamen Wörter – oder besser gesagt: Wurzeln – gegenseitig nicht erkennbar.

Zudem ist in der gesamten (hypothetischen) finno-ugrischen Sprachfamilie nicht das Finnische die Sprache, die dem Ungarischen am nächsten steht, sondern es sind die Sprachen des ugrischen Zweiges (obwohl diese kleinen Völker keine eigenen Staaten haben). Früher war ich der Meinung, dass das Ungarische klanglich irgendwo zwischen dem Türkischen und dem Finnischen steht. Im Klang ist es dem Finnischen wirklich nah, vor allem bei den Vokalen, da das Ungarische mehr Konsonanten benutzt als das Finnische. Aber im Finnischen unterscheidet man zwischen den offenen e-Lauten (ä) und den geschlossenen e-Lauten (ë) – genauso wie in den ungarischen Dialekten.

KAPCSÁNDI Ferenc, la "juna koro" de la egersega Esperanto-movado mortis

La ĉefulo de la Esperanta movado en nia urbo Zalaegerszeg, Francisko KAPCSÁNDI mortis la 27-an de januaro 2026. Li agadis dum jardekoj por la lingvo kiel fervojista Esperantisto, estro de la loka E-a klubo, aktivisto de la lingvo. Jen eminenta hungarlingva resumo pri li kaj lia agado en kronologia ordo, nun mi volas iom rakonti pri miaj personaj spertoj, travivaĵoj, memoraĵoj pri li.

 

Li, kiel fervojisto konis mian patron, du onklojn kaj avon, ĉiuj lokomotivestroj, do li rilatis al mi ĉiam pozitive, bonvole, eble ankaŭ distinginte. Mi sentis, ke li ĉiam aprecis, ke mi almenaŭ parolas la lingvon en la klubkunvenoj kaj cetere, ja ne ĉiuj, kiuj vizitis la klubkunvenojn eĉ parolis la lingvon. Ili ĝin vizitis verŝajne unuavice pro la komunumo, la socia vivo, k. s. Sed mi parolis ĝin eĉ tiom june, ĉirkaŭ mia 14-a jaro, 1989 kaj poste. La interparoladoj kun li por mi ĉiam estis bonaj travivaĵoj en Esperanto. Mi alvenis pli frue, je la 7-a horo vespere, ol la aliuloj, plenkreskuloj, kiuj alvenis prefere ĉirkaŭ la 8-a por poste ekiri vespermanĝi kune. Ĝis kiam ili alvenis, ofte ni nur du interparolis kun Francisko - se eble, Esperante. Mi testis min mem, kiom longe mi kapablas paroli nur Esperante kaj ne ŝanĝi al la hungara. 

"Juna Koro Esperanta Asocio"... Tio ĉi estis fervojista E-klubo, kaj li pagis dum jar(dek?)oj la kotizon en la landa fervojista Esperanta organizaĵo por mi en la spero, ĉu eble iam okazos E-a fervojista aranĝaĵo en la lando, kiun mi senpage, kiel "membro" povus partopreni. Jen, kiom bonvola homo estis Feri bácsi, oĉjo Francisko. Kiam post jar(dek?)oj mi renkontiĝis kun li surstrate, li konfesis, ke li pagas la membrecon ĉe la fervojistoj anstataŭ mi, kion mi ĝis tiam eĉ ne sciis. Tiam mi pagis al li iom kaj klarigis al li, ke mi ne plu volus partopreni en tiuspecaj, aŭ entute Esperantaj renkontiĝoj - li tion ŝajne akceptis kaj ĉesigis tiel mian membrecon en la organizaĵo.

Unu mia memoraĵo kun li estas, kiam ni du trajnis el Zalaegerszeg ĝis Rédics, kie ĉesis la hungara fervojo kaj ekde tie ni biciklis tra la landlimo ĝis la plej proksima slovenuja vilaĝo Lendvahosszúfalu / Dolga Vas (parte hungarlingva), poste reen perbicikle ĝis Rédics, kie ni prenis trajnon hejmen, ĝis Zalaegerszeg (li havis fervojistajn Esperantistojn en Slovenio, kiel kontakton). Mi ne memoras pri nia ĉeesto en Lendva (aŭ en Hosszúfalu), sed mi memoras, ke ni abunde babilis Esperante (eble ankaŭ en la germana) en la vagono hejmen pri miaj fervojistaj parencoj, ktp. Agrabla memoraĵo.

Eĉ lia domo estis (aŭ ĉu ankoraŭ estas?) vera biblioteko de Esperantaĵoj kaj de fontoj, kiuj havas valoron eĉ pri la loka historio de la urbo. 

Sorabaj familiaj nomoj ekde nun ankaŭ povas esti inaj en Germanio

Reformo ekde la 1-a de majo 2025: sorabaj familinomoj nun ankaŭ povas esti inaj

Virino aŭ viro? Ĉi tio povas esti tradicie rekonita per la familiaj nomoj de la soraboj, almenaŭ neoficiale. Oficiale nur la viraj variantoj estis permesitaj. Tio ŝanĝiĝas ekde nun. Kaj nun ekzistas pluraj ebloj ankaŭ por infanoj.

Sorabaj virinoj nun povas uzi la inan formon de siaj familiaj nomoj. Ili devas esti aprobitaj kaj ankaŭ povas esti oficiale inkluzivitaj sur siaj ID-kartoj. Ĉi tio estas parto de la reformo pri nomleĝo kiu ekvalidis la 1-an de majo.

Ĝis nun seksaj specifaj nomoj por virinoj kaj infanoj ne estis permesitaj. "Tial multaj sorabaj virinoj povis uzi siajn inajn familijan nomojn nur private kaj devis oficiale uzi aliajn nomojn," diris la Brandenburga Ministerio pri Scienco, Esploro kaj Kulturo en deklaro.

La antaŭaj regularoj estas konsiderataj malmodernaj. Tial la Bundestag pasigis la ŝanĝojn al la nomleĝo en aprilo 2024.

Edziĝinta aŭ fraŭla?

Laŭ soraba tradicio virinaj familiaj nomoj estas etenditaj per specifaj finaĵoj, kiuj precize dependas de oniaj edzecaj statoj. La finaĵoj -ojc aŭ -ic estas uzataj por fraŭlaj ​​virinoj, -owa aŭ -ina por edziĝintaj.

Ekzemple fraŭlino Noack (Nowak) en soraba estas kněžna Nowakojc, sinjorino Schuster (Šejc) estas kněni Šejcowa. La familia nomo Lobeda iĝas Lobeźic por la fraŭla filino kaj Lobeźina por la patrino.

Same kiel "Fräulein" estas malmoderna en la germana, ankaŭ la soraba tendenco ne plu referencas al edzeca stato. Tiel ĉi virinoj ankaŭ povas diri, ke ili volas esti nomataj per -owa sendepende, ĉu ili estas edziĝintaj aŭ ne.

Laŭ la Ministerio pri Kulturo infanoj ekde nun ankaŭ povas elekti familinomojn, kiuj estas adaptitaj al siaj seksoj. Ekzemple, se s-ro Końcak kaj s-ino Smoła geedziĝus, la filino povus nomiĝi Końcakojc. Tuj kiam la filino pleniĝas, ŝi ankaŭ povas decidi mem "ĉu ŝi volas daŭre uzi la nomon por fraŭlaj ​​virinoj aŭ ŝanĝi al formo por edziĝintaj virinoj", diris la ministerio.

"Esenca parto de identeco"

La komisaro de Brandenburg pri sorabaj aferoj, ŝtata sekretario pri scienco kaj kulturo Tobias Dünow (SPD), ĝojas, ke "membroj de la soraba popolo nun povas finfine decidi por si, kiun edziĝintan nomon, familian nomon aŭ naskiĝnomon ili volas uzi oficiale", ĉi tiel staras en la deklaro de la ministerio.

La propra nomo estas esenca parto de onia identeco. "La reformo de la nomleĝo estas sukceso por ĉiuj, kiuj ĉiutage laboras por sorabaj interesoj," daŭrigis Dünow.

Pli da ebloj por duoblaj nomoj por paroj kaj infanoj

Eĉ se Lena Schneider kaj Cem Öztürk ne geedziĝas, unu el iliaj infanoj povas nomiĝi Schneider-Öztürk ekde majo. Aŭ Öztürk-Schneider. La nova nomleĝo ebligas tion. Ĉi tio ofertas tute novan nivelon de fleksebleco por paroj, infanoj kaj ĉifonaj familioj.

Pli flekseblaj reguloj por paroj kaj infanoj

Krom la novaj eblecoj por sorabaj nomoj nomleĝo ankaŭ fariĝas pli fleksebla kaj liberala ĝenerale. Estas nun pli da ebloj por duoblaj nomoj. Estonte ambaŭ geedzoj povos uzi duoblajn nomojn. Infanoj ankaŭ povas ricevi duoblajn nomojn - eĉ se iliaj gepatroj ne havas tiajn kaj sendepende de ĉu la gepatroj estas edziĝintaj.

Google Translate ek-, aŭ ellernis la romaan lingvon

 

Neniam antaŭe tiom multaj novaj lingvoj fariĝis disponeblaj en la servo Google Translate samtempe. En la lastaj jaroj ŝajnis, ke malmulte ŝanĝiĝis en la ĉiutaga vivo de milionoj da homoj, kiuj uzas Google Translate. Tamen, la evoluiga teamo nun faris signifoplenan salton per aldono de subteno por 110 novaj lingvoj al la aŭtomata traduka servo. La efektivigo de ĉi tiu disvastigo estis forte influita tra la granda lingvomodelo PaLM 2, ellaborita interne de Google. En la plej nova ĝisdatigo, ĝenerale malpli parolataj lingvoj estis aldonitaj al la ofertoj de la servo. Iuj el ĉi tiuj lingvoj estas parolataj nur de kelkaj mil homoj tutmonde, dum aliaj estas konataj de centoj da milionoj. Tamen, 614 milionoj da homoj tutmonde parolas ĉi tiujn lingvojn, reprezentante ĉirkaŭ 8 elcenton de la tutmonda loĝantaro. Inter la lingvoj estas la afara, la ĉeĉena, la kantona, la manĉura, la panĝaba (per la ŝahmuka ortografio), la tamaziĥta, la tokpisino kaj la romaa (la origina lingvo de la ciganoj - romaoj, sintioj, kaleoj, manuŝoj, estas multaj nomoj kiel la ciganoj nomas sin). Guglo ŝajne emfazis la romaan, deklarante ke pritrakti diversajn dialektojn de tiaj lingvoj prezentas grandan defion por la aŭtomata tradukado, kaj ĉi tie estas kie la kapabloj de grandaj lingvomodeloj efektiviĝas.

 

Kromsignaj karaktroj sub Ŭindozo 10 fareblas per XK

La kaŭzo, ke mi nun skribas estas, ke lastatempe la sekureca aktualigo de la komputilfunkciiga sistemo Ŭindozo 7 estis ĉesigita, do oni (kaj mi) devis ŝanĝi al Ŭindozo 10, sed la Esperanta Klavaro (EK), kiun mi antaŭe uzis sub Ŭindozo 7 ne plu funkcias (aŭ ne bone) sub Ŭindozo 10, do mi devis prizorgi alian helpilan aplikaĵon.

Post informi min mi decidis elŝuti kaj funkciigi XK-on (videblan je ĉi tiu bildeto kiel simbolo "S" sur verda fono), kiu bone funkcias je la kromsignataj literoj (karaktroj) escepte la ŭ-, Ŭ- signojn 

- mi pensis ĝisnune, ĝis kiam mi malkovris, ke se oni en XK ŝanĝas la aŭtomatike antaŭenprogramitan manieron "CXVX" al "QWYX" - vidu la ĉi-subajn bildetojn -, tiam oni povas uzi ne nur la manieron c+x=ĉ, s+x=ŝ, ktp., sed ankaŭ la rektajn unusolajn klavarbutonojn q, w y kaj x por produki - la ĉapelatajn karaktrojn ŝ, ĝ, ŭ kaj ĉ - kaj krome por la restaj karaktroj ĥ, ĵ oni egale povas plu uzi la manieron h+x=ĥ, j+x=ĵ je hungara klavar-aranĝo.

Aŭtomatike aperas la sistemo CXVX en XK, kiel montriĝas post dekstramusa alklako...

…oni povas modifi tion ĉi per maldekstramusa alklako al karaktroj QWYX.

Eĉ, kiam mi nun skribas, ĝuste nun pripensis, kion povas signifi en la nomo de la aŭtomatike antaŭenprogramita skribmaniero "CXVX" la kombinaĵo "VX", mi tuj elprovis ĝin kaj jen: uzante V kaj X la unu post la alia aperas la karaktro ŭ al mi. Do, ankaŭ je la baza akomodaĵo "CXVX" oni povas aperigi la ŭ-jn kaj Ŭ-jn per XK!

Eble la sola malavantaĝo de tiu ĉi programeto XK estas, ke se oni uzas la sistemon "QWYX", tamen volas skribi x-on mem en Esperantlingva teksto (ĉar la persona nomo de iu enhavas x-on, ktp.) , almenaŭ je mia hungara klav(ar)aranĝo oni devas ĉiam malaktivigi kaj poste reaktivigi ĝin (sed tiu ĉi fenomeno eĉ ne aperas, se oni uzas la manieron "CXVX").

Mi skribas tion ĉi al vi nur ĉar kiam mi serĉis rimedojn por anstataŭigi la programeton EK kaj trovis XK-n, mi ne trovis konvenan, sufiĉe informhavan priskribon pri kiel uzi ĝin - per tiu ĉi mia skribaĵo ĉi tie mi esperas, ke mi povas helpi aliulojn en tiu ĉi afero.

La unuan fojon en la Esperanta Domego en Söjtör

»Mi, kiel eks-esperantisto ("Esperanton-konanto") la unuan fojon enestis la multfoje kaj tre reklamatan Esperantan Domegon en Söjtör. Mi ne estus veturinta de mia propra volo tien pro esperantismaj kialoj (mi ne tro kutimas aŭ emas vojaĝi de mia propra volo, sed kiel muzikisto invitata por ludi), sed ĉifoje mi estis invitita kun unu de miaj muzikgrupoj tien, okaze de la inaŭguro de ĉambrego por ludi hungaran popolan muzikon. (Kompreneble aliaj programeroj ankaŭ estis.) Jen miaj impresoj kaj pensoj:

Certe Jozefo Bakŝa kaj lia rondo akiris malmultekoste ĉi tiun konstruaĵon kaj/aŭ la terenon, ĉar oni ĝenerale vendas terenojn sub kabloj de alta elektra tensio je favora prezo. Oni ja deklaras je la mencioj de la domego, ke iam ĝi estis elektra transformatorejo, sed oni ne mencias, eĉ ne montras sur la fotaĵoj, ke kabloj de alta elektra tensio ankaŭ nun daŭre troviĝas en la proksimeco de la domego. Tio povas kaŭzi kanceron, do ĉi tiuj konduktiloj havas malbonan efekton. Tamen oni eĉ volas organizi mondkongreson tie...! Eĉ oni anoncas la domegon en la Pasporta Servo kiel tranokteblejo!

La unuan fojon mi utiligis mian esperantoscion sole, "hazarde" en la reala, spontana vivo (ne antaŭorganizate, intence organizate per esperantistoj): ja oni klopodas skribi ĉion informe en la konstruaĵo; eĉ la necesejo estis indikata en Esperanto (kiel "necesejo" fakte), nur en Esperanto, ne alilingve ĉi tiu vorto estis skribita sur papero; do mi, kiel konanto de la Esperanta lingvo tuj komprenis ĝin kaj trovis, kion mi serĉis (la necesejon).«

Mi skribis ĉion ĉi supre le 18-an de aprilo 2008, sed ne publikigis ĝin tiam, nur nun, kiam mi estas volunta aldoni novan skribaĵon, do verdire mi ne tro memoras pli da ĉi tiu okazintaĵo. Fakte Jozefo Bakŝa kaj lia rondo organizis poste tie kurson por instrui, kiel peti subvenciojn por projektoj, kiun mi ankaŭ partoprenis, sed poste li kaj lia rondo forlasis la konstruaĵon kaj transponis sian sidejon aliloken. Kompreneble universala kongreso ne realiĝis tie.

Interlingva Rádió a neten!

Örömmel értesítek mindenkit, hogy az Interlingva Rádió megkezdte adását az interneten.

Közvetlenül innen hallgatható, vagy letölthető:

Get this widget | Track details | eSnips Social DNA

Legfőbb ismertetőjele, hogy az interlingua nevű nemzetközi segédnyelven beszél. Kommentárokat szívesen fogadunk az alábbi webhelyen, vagy email-címen!

Az első, mindössze 15 perces adás tartalmából:

| román zene az előző szerkesztők tiszteletére | az Interlingva Rádió bemutatkozása | mi az az interlingva? | interlingva hírek: 11. skandináv interlingva találkozó Linköping, Svédország | interjú: Kovács Péter Benkt Enqvisttel, a Svéd Interlingva Társaság alelnökével beszélget a skandináv interlingva találkozón

jó rádiózást kíván:

Kovács Péter
szerkesztő, Radio Interlingua
http://www.interlingua.com/radio
radio ( a t ) interlingua.com

Mért fontos a márc. 9-ei népszavazás?

Tegnap kies városunkba látogatott prof. dr. Hoffmann Rózsa, Schmidt Pál és Tarlós István a márc. 9-ei népszavazás kapcsán tartott lakossági fórum keretében.

Először a professzorasszony lépett a pulpitusra és a következőket mondta (klikk az alábbi lejátszó gombhoz a meghallgatásához):

Get this widget | Track details | eSnips Social DNA

Majd Schmidt Pál követte, aki ezeket mondta:

Get this widget | Track details | eSnips Social DNA

Végül Tarlós István beszéde eképpen hangzott:

Tarlos.mp3